Chị Nguyễn Thị Cúc, có chồng theo tàu đánh bắt xa bờ đang ngồi hướng dẫn hai con học bài trò chuyện: “Mỗi năm ổng (ông ấy) ở nhà chưa tới phần tư thời gian trên biển. Mọi việc trong nhà đều một tay chị cáng đáng”. Điều này không riêng gì với gia đình chị Cúc mà là của hơn 200 hộ dân ở làng chài Đông Xuân. Song điều đáng nói gánh nặng trên vai người phụ nữ ở làng chài này đã dần giảm đi rất nhiều bởi những cặp vợ chồng ở đây đã nhận thức và thực hiện hết sức tự giác “chỉ sinh 2 con để nuôi dạy cho tốt’’, dẫu là con một bề. Cụ thể, ngay như gia đình chị Cúc cũng chỉ 2 bé gái. Cả hai con chị rất chăm ngoan, một buổi đến trường, một buổi phụ giúp cơm nước và bán hàng lặt vặt giúp mẹ...Khi được hỏi vì sao chỉ dừng lại 2 con, chị Cúc tâm sự: lúc đầu cũng ưng có thêm thằng cu... Bên nội, ngoại cũng giục bởi chồng chị là con trai duy nhất trong gia đình... Còn bây giờ thì khác rồi, việc dừng lại 2 con không chỉ có chị và chồng mà gia đình nội ngoại cũng đồng thuận.
Để thay đổi suy nghĩ ấy không thể không nhắc đến công lao của đội ngũ cán bộ, cộng tác viên (CTV) dân số địa phương. Nhẩm đếm chỉ một tổ đoàn kết ở làng chài đã có đến 4 cặp vợ chồng sinh 2 con một bề (bé gái) nhưng không có ý định sinh con thứ ba. Chị Truyền, cán bộ dân số xã Tam Giang cho biết thêm: hồi mới triển khai vận động kế hoạch hoá gia đình, nhiều người phản ứng ghê lắm. Bởi để một cặp vợ chồng thực hiện các biện pháp tránh thai, không sinh con thứ ba ngoài sự hưởng ứng của người vợ phải được sự đồng thuận của người chồng. Nhưng vận động mấy ông chồng là khó. Chị em CTV dân số nắm được điều này nên đã tổ chức “ra quân” đến từng nhà vào ngay thời điểm các ông chồng có mặt ở nhà. Thực tế trong quá trình vận động cũng gặp không ít khó khăn. Có ông chồng lớn tiếng “mấy bà xía chi vô chuyện buồng the bếp núc”... nhưng dần dần họ hiểu ra. Chị Truyền bảo đạt kết quả như hiện nay là nhờ phương châm “mưa dầm thấm lâu” với cách thức “đi từng ngõ gõ từng nhà”. Cùng việc không sinh con thứ ba, nhiều cặp vợ chồng còn giãn thời gian từ 4 đến 5 năm giữa hai lần sinh để có điều kiện chăm sóc.
Ông Lương Văn Danh - Chủ tịch UBND xã Tam Giang cho biết: “Xã luôn xác định công tác dân số là một nhiệm vụ chính trị thường xuyên trong chủ trương phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Hằng tháng, hằng quý chúng tôi tổ chức hội nghị chuyên đề rà soát tất cả đối tượng trong lứa tuổi sinh đẻ để tuyên truyền, ai làm tốt thì thưởng; ai làm chưa tốt thì kiểm điểm, nhắc nhở”. Cũng theo ông Danh, mấu chốt vấn đề làm được như ở Đông Xuân vẫn là sự nhiệt tình của đội ngũ cán bộ, CTV dân số. “Cán bộ nào phong trào ấy” đối chiếu với công tác dân số... quả thật đúng y chang và sinh động” - ông Danh nhận xét.
Thật không nhiều làng chài như Đông Xuân, trên 200 hộ dân 3 năm liền (2006- 2009) không có người sinh con thứ ba, 7 năm liền (từ năm 2002 đến nay) được công nhận là làng văn hoá tiêu biểu cấp tỉnh. Song có một điều mà những người làm công tác dân số ở đây luôn trăn trở, nếu phong trào không được tiếp tục, nguy cơ số cặp vợ chồng “vỡ” kế hoạch là rất cao...
