Cùng với quá trình tăng trường kinh tế, công nghiệp hóa, phát triển đô thị là những tác động xấu đến môi trường sinh thái, sức khỏe con người. Có nhiều mức độ và nguyên nhân ô nhiêm môi trường khác nhau như : môi trường đang bị ô nhiễm bởi nước thải công nghiệp, nước thải sinh hoạt, chất thải rắn, giao thông vận tải... Điều đáng nói, sự ôn nhiễm này ngày càng gia tăng từ trên mặt đất, dưới lòng đất, sông hồ và trong không khí. Hàng năm, nhà nước dành 1% tổng chi ngân sách nhà nước để đầu tư cho môi trường và sự nghiệp bảo vệ môi trường. Tất nhiên, nguồn ngân sách này cũng không đủ cho sự nghiệp bảo vệ môi trường. Trong khi đó, chúng ta vẫn chưa có sắc thuế riêng về môi trường, mới chỉ dừng lại ở những biện pháp lồng ghép trong các chính sách thuế, thuế sử dụng đất, thuế tài nguyên, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế thu nhập doanh nghiệp và thông qua các loại phí.
Là một sắc thuế mới, phức tạp nên các nhà làm luật chỉ mới dừng lại ở những loại hàng hóa có tác động xấu đến môi trường và sức khỏe con người một cách rõ rệt. Đặc biệt là, có thể thực hiện được việc quản lý, thu thuế một cách thuận tiện nhất. Theo đó, thuế môi trường được tính theo mức thuế tuyệt đối, tức là thuế được thu trên một đơn vị sản phẩm chịu thuế, không phân biệt giá bán của sản phẩm, được cộng vào giá bán sản phẩm sau khi đã có các loại thuế như: thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt.
Theo dự thảo, có 5 loại mặt hàng thuộc diện chịu thuế : Xăng dầu (xăng, nhiên liệu bay, diese, dầu hỏa, dầu mazut); Than (trừ than bùn); Chất làm lạnh chứa hydro – chloro – fluoro – carbon; Túi ni lông; Thuốc bảo vệ thực vật thuộc nhóm hạn chế sử dụng. Trong đó, xăng là mặt hàng phải chịu thuế cao nhất, vì đây là những sản phẩm có chứa chì, lưu huỳnh, benzen, cadmi, Bari, hydrocacbon thơm, hydrocacbon nặng, đặc biệt ngay cả khi chưa đưa vào sử dụng thì cũng đã phát thải ra những chất độc hại cho môi trường và sức khỏe con người.
Khác với mặt hàng xăng dầu, than là mặt hàng vừa phải chịu phí bảo vệ môi trường và thuế môi trường. Hiện này, phí môi trường cho mặt hàng này là 1% và thuế môi trường (theo dự thảo) là 5 %, như vậy, đây là mặt hàng chắc chắn sẽ bị tăng giá sau khi luật môi trường có hiệu lực. Đặc biệt, than là nguyên liệu cho nhiều ngành sản xuất, và tất yếu nhiều mặt hàng cũng sẽ tăng theo than.
Khác với than, túi ni lông được đánh thuế cao, mức dự kiến là 100 – 150 % giá bán. Các nhà làm luật cho rằng, quy định này sẽ tác động đến hành vi của người sử dụng, hạn chế được việc phát miễn phí túi nilong như hiện nay. Tuy nhiên, mức dự kiến thì trên là quá cao, e rằng khó thực hiện, nhất là khi những đơn vị sản xuất mặt hàng này chủ yếu nhỏ lẻ, ít vốn.
Đối với thuốc bảo vệ thực vật thuộc nhóm hạn chế sử dụng, đây là những hợp chất độc có nguồn gốc tự nhiên hoặc tổng hợp từ các chất hóa học được dùng để phòng trừ dịch hại trên cây trồng và bảo quản nông sản. Hiện việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật tràn làn ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe con người. Đánh thuế môi trường sẽ tác động đến thói quen sử dụng tràn lan. Mức thuế dành cho loại hàng hòa này là 1.000 – 5.000 đồng/kg hoặc lít. Đối với chất làm lạnh chứa hydro –chloro – fluoro – cacbon có nhiều trong tủ lạnh, điều hòa nhiệt độ, bọt xốp, dung môi….thì, dự kiến múc thuế suất từ 3 – 12%. Như vậy, giá cả của các mặt hàng liên quan sẽ ít nhiều bị biến động. Tuy nhiên, việc đưa loại hàng hóa này vào diện chịu thuế hoàn toàn phù hợp với Nghị định thư Montreal về chất làm suy giảm tầng ôzon mà Việt Nam đã tham gia ký kết.
Cùng với việc lựa chọn các loại hàng hóa thuộc diện chịu thuế, các nhà làm luật đã đưa một khung biểu thuế, thay bằng việc đưa ra một mức thuế suất cụ thể đối với từng đối tượng chịu thuế. Từ biểu khung này, Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ quy định chi tiết danh mục các hàng hóa và mức thuế cụ thể đối với từng hàng hóa. Tuy nhiên, khung biểu thuế này cũng chưa nhận được sự đồng thuận của nhiều bộ, ngành trong quá trình lấy ý kiến. Theo các nhà làm luật, các mức thuế tối thiểu và tối đa được xây dựng theo nguyên tắc mức độ gây tác động xây lâu dài đến môi trường và sức khỏe con người, hoặc chi phí khắc phục hậu quả gây ra.
Luật thuế môi trường là một trong những sắc thuê cần được xây dựng để hoàn thiện hệ thống chính sách thuế của nước ta đến năm 2010 với mục tiêu đánh vào các đối tượng gây ô nhiễm môi trường nhằm bảo vệ môi trường sinh thái, góp phần thay đổi nhận thức, thái độ ứng xử của con người đối với môi trường, tạo thêm nguồn lực để khôi phục môi trường sinh thái.
