PV: Phó vụ trưởng nhìn nhận thế nào về ý thức pháp luật của học sinh, sinh viên hiện nay?
PVT Nguyễn Huy Bằng: Nói đến ý thức pháp luật là nói đến cả hai khía cạnh: hiểu biết, nhận thức về pháp luật và thái độ, ý thức chấp hành pháp luật. Chỉ khi có đủ cả hai yếu tố trên thì mới có thể dẫn đến hành vi đúng luật được. Thực tế cho thấy, học sinh, sinh viên hiện nay có nhận thức pháp luật tốt hơn… Sự tin tưởng vào pháp luật, thái độ tôn trọng pháp luật cũng từng bước được nâng cao. Điều này không chỉ ở những vùng thuận lợi mà cả ở những vùng sâu, vùng xa, qua đó các em không chỉ từng bước hoàn thiện nhân cách của mình, trở thành những công dân tốt mà còn có tác động lan toả đối với những người xung quanh.
Tuy nhiên, xét về yêu cầu của việc xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam hiện nay thì ý thức pháp luật của học sinh, sinh viên còn không ít hạn chế như vi phạm pháp luật trong học sinh, sinh viên còn diễn biến phức tạp; một số vi phạm về trật tự xã hội như an toàn giao thông, phòng chống ma tuý còn khá nhức nhối; nhận thức pháp luật còn phiến diện, sự hiểu biết luật chuyên ngành, pháp luật quốc tế rất hạn chế; tinh thần chuẩn bị hiểu biết về pháp luật, tâm thế của mình để chủ động tham gia vào đời sống pháp luật của xã hội chưa cao, thậm chí nhiều em còn coi môn pháp luật, môn giáo dục công dân là những môn phụ nên ít quan tâm tìm hiểu, thực hành pháp luật trong cuộc sống và công việc.
PV: Đối với việc giáo dục pháp luật trong hệ thống giáo dục quốc dân thì như thế nào, thưa Phó vụ trưởng?
PVT Nguyễn Huy Bằng: Giáo dục pháp luật trong hệ thống giáo dục quốc dân luôn được coi là vấn đề chiến lược trong công tác PBGDPL. Sau Đại hội lần thứ V của Đảng, chúng ta đã đặt vấn đề đưa giáo dục pháp luật vào hệ thống giáo dục quốc dân. Từ đó đến nay, ngành Giáo dục, ngành Tư pháp đã có nhiều cố gắng từng bước hoàn thiện nội dung, chương trình và nâng cao hiệu quả công tác giáo dục pháp luật trong nhà trường.
Hiện việc giáo dục pháp luật có hai mảng chính là chính khóa và ngoại khóa. Về chính khóa, các kiến thức pháp luật được đưa vào chương trình môn học Giáo dục công dân theo hướng đồng tâm phát triển, tức là cùng một vấn đề nhưng ở mỗi cấp học thì có cách tiếp cận và nội dung khác nhau phù hợp với tâm lý lứa tuổi và nhận thức. Nội dung pháp luật được lựa chọn nhằm cung cấp cho các em nhưng hiểu biết cơ bản về quyền và nghĩa vụ của công dân và một số quy định quan trọng khác. Đối với giáo dục đại học, cao đẳng và trung cấp chuyên nghiệp, pháp luật được giảng dạy ở môn học pháp luật đại cương và một số môn luật chuyên ngành.
Bên cạnh các nội dung chính khoá, Bộ GD - ĐT cũng chỉ đạo tổ chức nhiều hoạt động ngoại khóa như tổ chức tuần sinh hoạt công dân sinh viên, các buổi báo cáo chuyên đề, các cuộc thi tìm hiểu, lồng ghép vào các chương trình văn nghệ. Các hình thức này khá phù hợp và luôn hấp dẫn học sinh, sinh viên.
PV: Được biết, Phó vụ trưởng là thành viên tham gia xây dựng đề án Tăng cường công tác phổ biến, giáo dục pháp luật nhằm nâng cao ý thức pháp luật cho thanh thiếu niên do Bộ Tư pháp chủ trì. Vậy Phó vụ trưởng có thể cho biết quan điểm của cá nhân về vấn đề này?
PVT Nguyễn Huy Bằng: Tuổi trẻ là tương lai của đất nước. Để hình thành được một thế hệ trẻ có ý thức pháp luật tốt cần có sự vào cuộc của nhiều chủ thể một cách đồng bộ và kiên trì. Hiện nay Bộ GD - ĐT đang chủ trì triển khai một đề án về PBGDPL trong nhà trường. Như vậy, về đối tượng có thể có sự giao thoa. Vì vậy vấn đề quan trọng là phải xác định được phạm vi, phương thức cụ thể, bảo đảm sự tương hỗ, tránh chồng chéo giữa các đề án, gây lãng phí không cần thiết. Theo tôi đề án nên nghiên cứu lựa chọn một số nhóm thanh niên, thiếu niên để tập trung ưu tiên, ví dụ đối tượng là thanh niên sống tự do, ở vùng dân tộc ít người, vùng thiểu số còn khó khăn, thanh niên ở các khu công nghiệp mà mức độ tiếp cận thông tin nói chung còn hạn chế... Từ đó đề ra các giải pháp phù hợp, có hiệu quả nhất. Thời gian thực hiện đề án chỉ đến 2012 là quá ngắn. Nên đến năm 2015, qua đó tổng kết để có các bước đi tiếp theo.
PV: Theo Phó vụ trưởng, làm thế nào để nâng cao ý thức pháp luật cho thanh thiếu niên nói chung và học sinh, sinh viên nói riêng?
PVT Nguyễn Huy Bằng: Có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến ý thức pháp luật của thanh thiếu niên, vì vậy cũng có nhiều giải pháp nâng cao ý thức pháp luật cho họ. Tuy vậy, cả lý luận và thực tiễn đều chứng tỏ giáo dục pháp luật là một giải pháp cơ bản. Trong việc thực hiện pháp luật thì không thể sử dụng phương pháp thử được. Việc giáo dục pháp luật là công việc phải được thực hiện thường xuyên liên tục và luôn đổi mới phương pháp. Theo đó, giáo dục pháp luật là một phần của mục tiêu giáo dục, tất cả không nằm ngoài mục đích chuẩn bị cho thế hệ trẻ một tâm thế chủ động tham gia vào xã hội công dân.
Bên cạnh việc giáo dục pháp luật cũng còn nhiều yếu tố khác nữa. Ví dụ chất lượng của hệ thống pháp luật tốt thì nhận thức và ý thức pháp luật cũng sẽ được cải thiện. Ở đây, có mối quan hệ qua lại giữa đưa pháp luật và cuộc sống, từ những hiệu ứng (tích cực, chưa tích cực) của cuộc sống sẽ tác động đến những quy phạm pháp luật. Bên cạnh việc nâng cao chất lượng pháp luật thì việc thực thi pháp luật nghiêm minh cũng là yếu tố tác động đến việc nâng cao ý thức pháp luật, đặc biệt là trong việc xử lý vi phạm pháp luật.
PV: Là một lực lượng đông đảo trong xã hội, lại có nền tảng tri thức nhất định học sinh sinh viên có thể trở thành người tuyên truyền pháp luật. Mô hình nào trên thực tế mà Phó vụ trưởng tâm đắc nhất ?
PVT Nguyễn Huy Bằng: Theo tôi, thanh niên tình nguyện đã làm được rất nhiều việc. Mô hình này cần được phát huy hơn nữa, đặc biệt là đối với sinh viên trường luật. Ngoài mô hình thanh niên tình nguyện thì hình thức câu lạc bộ cũng rất phù hợp cho việc giáo dục, tuyên truyền pháp luật. Câu lạc bộ hoạt động theo hình thức tự nguyện, trong đó sáng tạo của giới trẻ được phát huy, mà tuổi trẻ là tuổi của sáng tạo và cống hiến.
PV: Xin cám ơn Phó vụ trưởng!
