Cồng kềnh và còn thiếu đồng bộ
Theo số liệu của Cơ sở dữ liệu pháp luật Bộ Tư pháp, từ năm 1987 đến năm 2008, chỉ tính riêng văn bản pháp luật do các cơ quan Trung ương ban hành thì hệ thống pháp luật nước đã có tới 19.126 văn bản, trong đó có 208 luật, bộ luật, 192 pháp lệnh, 2.097 nghị định, 267 nghị quyết và 36 thông tư, 1.213 thông tư liên tịch.
Nhìn vào con số thống kê đó, chúng ta biết được hệ thống pháp luật của nước ta thật “đồ sộ”. Thế nhưng chưa hết, nhiều văn bản pháp luật để được thực thi thì “đi kèm” với nó là rất nhiều văn bản hướng dẫn. Chẳng hạn như: Pháp lệnh Thi hành án dân sự năm 2004 phải cần đến trên 40 văn bản pháp luật khác nhau để hướng dẫn thi hành; Luật Đất đai năm 2003 muốn được thực hiện phải dựa trên 126 văn bản... Đó là mới nói đến các văn bản pháp luật ở cấp Trung ương, nếu kể cả các văn bản pháp luật do các cấp chính quyền địa phương ban hành thì con số này sẽ đồ sộ và công kềnh đến cỡ nào.
Một thực tế đáng quan tâm hiện nay là do có quá nhiều loại văn bản, được nhiều cấp ban hành, nhưng lại thiếu cơ chế cân nhắc toàn diện các lĩnh vực pháp luật khác nhau, nên xảy ra tình trạng thiếu đồng bộ, mâu thuẫn và chồng chéo. Có những quy định pháp luật mà phạm vi điều chỉnh, quản lý liên quan đến nhiều ngành, lĩnh vực khác nhau nhưng việc phân cấp, phân định trách nhiệm xử lý còn chưa rõ ràng. Bên cạnh đó, trong khi có lĩnh vực “khát” quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành chưa được ban hành đồng bộ, kịp thời thì ngược lại một số lĩnh vực khác lại có quá nhiều văn bản điều chỉnh. Chẳng hạn, chỉ riêng lĩnh vực quy hoạch, có gần 11.000 văn bản được ban hành, dẫn đến hệ quả là rất khó xác định tính hiệu lực và thực thi.
áp dụng mỗi nơi một kiểu
Không chỉ cồng kềnh, chồng chéo, thiếu tính đồng bộ mà nhiều quy định pháp luật được ban hành liên tục thay đổi hoặc thực hiện mỗi nơi một kiểu. Minh chứng cụ thể điều này là những quy định về chính sách thuế và hải quan.
Tại cuộc đối thoại giữa doanh nghiệp với Bộ Tài chính vào trung tuần tháng 6 vừa qua, phản ứng về việc áp dụng chính sách mỗi nơi một kiểu, đại diện Công ty TNHH Hoàng Trà - chuyên nhập khẩu ô tô vận tải nói: “Doanh nghiệp nhập khẩu cùng một loại ô tô nhưng Hải quan Quảng Ninh áp thuế suất 10%, trong khi Lạng Sơn lại áp thuế 20%. Không những vậy, sau khi Bộ Tài chính có văn bản thống nhất là áp thuế 10% thì có doanh nghiệp được hoàn lại khoản chênh lệch thuế, có doanh nghiệp lại không được”.
Phó tổng Giám đốc Công ty Phát triển Nội Bài Nguyễn Văn Định cho biết: Doanh nghiệp của ông kinh doanh trong lĩnh vực đầu tư xây dựng hạ tầng khu công nghiệp. Theo quy định, doanh nghiệp chịu mức thuế thu nhập lợi tức là 10% trong 10 năm đầu và mức 15% trong 15 năm tiếp theo. Tuy nhiên, sau đó mức đó được điều chỉnh lại là 10% trong suốt đời dự án. “Do sơ suất, chúng tôi không kịp đăng ký theo Luật Doanh nghiệp nên không được hưởng thời điểm đó. Nay chúng tôi kiến nghị Bộ Tài chính và Tổng cục Thuế cho doanh nghiệp của tôi hưởng thuế suất 10% như các doanh nghiệp khác nhưng chờ mãi vẫn chưa có hồi âm”- Ông Định nói.
Ở một khía cạnh khác, ông Phí Văn Cương, Phòng Xuất nhập khẩu, Công ty Electronics Việt Nam phản ánh: “Việc thực hiện hải quan điện tử (kê khai qua mạng) giúp doanh nghiệp giảm nhiều thủ tục, giấy tờ không cần thiết, nhưng khi làm các thủ tục khác bên ngân hàng, cơ quan thuế, kiểm toán vẫn yêu cầu những giấy tờ đã bị cắt giảm đi. Điều này khiến doanh nghiệp vẫn phải in chứng từ gốc, tốn thời gian đi lại như xưa. Với xu thế doanh nghiệp làm việc với đối tác nước ngoài, đa phần qua fax, email, nếu các cơ quan không cải cách đồng bộ, sẽ rất khó cho doanh nghiệp”...
“Làm sạch” các quy định pháp lý
Từ thực tế nêu trên, ngày 7.12. 2009, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án “Triển khai thực hiện công tác theo dõi tình hình thi hành pháp luật”. Theo đó, từ tháng 1.2010 - 6.2011 sẽ tiến hành rà soát, đánh giá các quy định pháp luật hiện hành trên các phương diện: tính hợp hiến, hợp pháp, đồng bộ, khả thi, nhằm phát hiện những điểm hạn chế, bất cập để kiến nghị sửa đổi, hoàn thiện thể chế... Đây được coi như một cuộc “làm sạch” các quy định pháp lý nhằm tạo nên môi trường sống hài hoà, môi trường kinh doanh năng động, thông thoáng và phù hợp hơn...
Vẫn biết, để rà soát, thẩm định được các quy định pháp lý là một điều không dễ và sẽ phải “đụng chạm” với các cơ quan ban hành ra các quy định đó. Tuy nhiên, nếu sợ “đụng chạm”, mà không làm thì chi phí cho những rủi ro do các quy định pháp lý không tốt đem lại còn cao hơn nhiều... và hiệu quả thực sự của đề án như thế nào thì còn quá sớm để đánh giá ...
Pháp luật chỉ thực sự phát huy được vai trò trong quản lý nhà nước và xã hội khi được ban hành một cách đồng bộ, thực thi một cách đầy đủ và nghiêm minh trên thực tế. Cùng với sự thận trọng, cân nhắc kỹ lưỡng khi ban hành các văn bản pháp luật thì việc rà soát, đánh giá các quy định pháp luật hiện hành là việc cần làm thường xuyên nhằm tạo nên môi trường pháp lý “trong lành”, hướng đến xây dựng hoàn thiện một Nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân.
|
Năm 1997 Hàn Quốc rơi vào khủng hoảng, thiệt hại tới 13% GDP. Tuy nhiên Hàn Quốc xem đây là cơ hội để thay đổi, tạo động lực phát triển kinh tế. Khi ra khỏi khủng hoảng Hàn Quốc tăng trưởng nhanh hơn trước và đó là nhờ những biện pháp mạnh tay trong việc rà soát, đánh giá lại giá trị của các văn bản pháp lý quản lý kinh tế. Trong vòng hơn 1 năm đất nước này đã hủy hơn 6.000 quy định pháp lý trên tổng số 12.000 quy định liên quan đến quản lý kinh tế.
(Nguồn Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương) |
