Đáng chú ý là, tâm lý tăng giá của người tiêu dùng cũng đã góp phần tác động đến lạm phát trực tiếp. Để giảm tác động của lạm phát do tâm lý, quan trọng là cần phải có sự điều hành quyết liệt của Chính phủ, kiểm soát thị trường, minh bạch thông tin, tăng niềm tin của người dân vào sự điều hành của Chính phủ.
Tâm lý thị trường là yếu tố khó đoán định, nhưng lại có tác động khá mạnh đến việc hình thành một mặt bằng giá cả mới trên thị trường, bên cạnh yếu tố giá chi phối bởi quy luật cung cầu. Ở nước ta, tâm lý này thể hiện rõ qua mỗi kỳ nghỉ Tết. Cứ đến Tết, giá cả hàng hóa, dịch vụ đều tăng. Giá tăng do nhu cầu tăng (ở đây là tăng cục bộ, trong một thời điểm ngắn). Giá tăng do nguồn lương, thưởng vào dịp cuối năm rủng rỉnh, người tiêu dùng sẵn sàng chấp nhận giá cả hàng hóa dịch vụ tăng. Sau Tết, giá cả lại hạ nhiệt, trở lại theo đúng quy luật cung - cầu. Tuy nhiên, sau Tết Canh Dần việc tăng giá xăng và tăng giá điện đã tác động không nhỏ tới tâm lý thị trường khiến cho nhiều mặt hàng đã tăng giá. Dẫu rằng, việc tăng giá điện, tăng giá xăng đều theo lộ trình, không phải là tăng giá bất thường...
Trước thực trạng này, Chính phủ đã tập trung chỉ đạo quyết liệt, tiếp tục thực hiện các biện pháp kiềm chế lạm phát trong năm 2010. Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát giá cả thị trường; xử phạt nghiêm, kịp thời các hành vi vi phạm các quy định về quản lý giá. Đồng thời kiên quyết xử lý những hành vi tăng giá kiểu té nước theo mưa nhằm hạn chế tối đa những yếu tố phát sinh đẩy lạm phát tăng cao. Từ chỉ đạo của Chính phủ, các Bộ, ngành đã có những động thái tích cực trong thông tin tuyên truyền, giải thích cho người dân hiểu rõ việc tăng giá của các loại vật tư đầu vào thiết yếu. Bộ Công thương khẳng định: việc tăng giá điện trung bình lên 6,8 % chỉ làm tăng chi phí của khu vực sản xuất công nghiệp lên 1%, không thể có chuyện vì tăng giá điện mà giá thép trên thị trường sẽ tăng 5-10% như tính toán của Hiệp hội thép Việt Nam. Cách đây ít ngày, Bộ Tài chính đã có thông báo cụ thể về việc điều chỉnh giá bán than trong năm 2010, trong đó nêu rõ giá bán than vừa điều chỉnh tăng là giá bán cho ngành điện (do giá than trước đây bán cho ngành điện theo giá chính sách, chưa theo giá thị trường), còn giá bán than cho các khu vực sản xuất khác như sản xuất xi măng, phân bón... đã được điều chỉnh theo cơ chế thị trường từ những năm trước, nên không có lý do gì mà các doanh nghiệp phân bón, xi măng lại tuyên bố tăng giá sản phẩm vì giá than tăng. Đại diện của Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam khẳng định: giá xăng tăng 2 lần từ đầu năm tới nay khoảng 6% nhưng chi phí ảnh hưởng chủ yếu tới vận tải taxi còn các loại hình vận tải khác dùng dầu là chủ yếu và đến nay các doanh nghiệp vận tải chưa hề tăng giá cước. Do đó, việc đổ lỗi do cước vận tải tăng nên giá cả tăng là không đúng. Và một tin vui với thị trường là chiều ngày 3.3, các doanh nghiệp đầu mối nhập khẩu xăng dầu đã công bố giảm từ 300đ-500đ/lít dầu. Đây cũng được xem là yếu tố quan trọng tác động tới tâm lý tiêu dùng, giúp giảm sức căng của quả bóng giá cả hiện nay.
Ngay trong phiên họp thường kỳ tháng 2 vừa qua, Chính phủ đã nêu rõ 5 giải pháp ngăn ngừa lạm phát cao trở lại, trong đó có nhấn mạnh yếu tố ổn định tỷ giá hối đoái năm 2010. Cùng với đó là việc công bố giá than, giá điện chỉ điều chỉnh một lần duy nhất trong năm, còn với giá xăng, sẽ xem xét lại cơ chế điều hành, không để những lần điều chỉnh tăng giá quá dày đặc, gây bất ổn thị trường.
Nền kinh tế vừa trải qua giai đoạn sóng gió do tác động của khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu. Bài học lớn nhất từ thành công vượt khó năm 2008- 2009 là sự đồng thuận từ Chính phủ đến doanh nghiệp, người dân. Và bài học này cần được phát huy hơn nữa trong năm nay. Sự điều hành linh hoạt của Chính phủ, kịp thời cung cấp các thông tin chính thống về việc điều hành chính sách của Nhà nước sẽ là nền tảng quan trọng củng cố niềm tin của người dân và doanh nghiệp, tạo được sự đồng thuận trong xã hội để cùng vượt qua khó khăn.
