Hoàn thiện cơ chế và nâng cao năng lực quyết định ngân sách
Thực tế cho thấy, hiệu quả các quyết định của HĐND phụ thuộc vào chất lượng và việc tổ chức thực hiện. Do vậy, vấn đề đặt ra là làm thế nào để nâng cao chất lượng các quyết định, bảo đảm tính hiệu lực và hiệu quả hoạt động của HĐND. Để thực hiện được mục tiêu này, HĐND tỉnh Khánh Hòa đã thực hiện một số giải pháp:
Hoàn thiện cơ chế
Kinh nghiệm qua 2 kỳ ổn định ngân sách cho thấy, muốn thực hiện tốt việc quyết định ngân sách, cần thiết phải xây dựng tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách phù hợp, thực hiện phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi cho từng cấp ngân sách, đồng thời quy định rõ chế độ chi tiêu. Ngay từ đầu thời kỳ ổn định ngân sách, Thường trực và Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh đã trực tiếp tham gia cùng UBND tỉnh và các cơ quan chuyên môn trong quá trình xây dựng tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách; đề nghị UBND tỉnh xây dựng phương án phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi cho từng cấp ngân sách cụ thể. Thông qua các nghị quyết về ngân sách, HĐND tỉnh đã tạo ra được cơ chế rõ ràng, minh bạch trong việc phân bổ ngân sách, là cơ sở để các cấp ngân sách thực hiện nhiệm vụ hàng năm; cũng là cơ sở để HĐND tỉnh quyết định dự toán, quyết toán hàng năm và giám sát ngân sách. Trong quá trình thực hiện có một số điểm chưa thật sự phù hợp, qua giám sát HĐND tỉnh tiếp tục nghiên cứu để sửa đổi cho phù hợp quá trình xây dựng phương án cho thời kỳ ổn định ngân sách tiếp theo (bắt đầu thực hiện từ năm 2011).
Tăng cường năng lực của đại biểu trong lĩnh vực tài chính – ngân sách Khánh Hòa là một trong 11 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương tham gia dự án VIE 02/008 “Nâng cao năng lực quyết định và giám sát ngân sách của cơ quan dân cử các cấp”. Đây là một trong những thuận lợi cơ bản, giúp HĐND tỉnh từng bước nâng cao chất lượng hoạt động trong lĩnh vực này. Trên cơ sở đó, HĐND tỉnh đã tổ chức các cuộc hội thảo, tập huấn nhằm cung cấp cho đại biểu kiến thức về lĩnh vực tài chính – ngân sách, đầu tư xây dựng cơ bản; kỹ năng giám sát ngân sách… Đại biểu HĐND cũng được tiếp cận với những phương pháp, cách thức đánh giá, giám sát ngân sách của một số quốc gia tiên tiến trên thế giới để so sánh và liên hệ với thực tế tại Việt Nam. Do vậy, năng lực phân tích và quyết định của đại biểu nói chung và các đại biểu chuyên trách nói riêng đã được nâng lên rõ rệt.
Chú trọng cung cấp thông tin cho đại biểu
Để bảo đảm các quyết định của HĐND chính xác, đúng đắn, các đại biểu phải được cung cấp đầy đủ thông tin về tình hình thu chi ngân sách địa phương, tình hình đầu tư xây dựng cơ bản hàng năm, tiến độ giải ngân… Thực tế, đây là khâu rất khó thực hiện. Một mặt, do đại biểu HĐND thuộc nhiều thành phần, chuyên môn khác nhau nên ít có điều kiện nghiên cứu sâu về lĩnh vực tài chính – ngân sách. Mặt khác, ngoại trừ Thường trực HĐND và Phó trưởng các ban hoạt động chuyên trách, các đại biểu đa số đều hoạt động kiêm nhiệm nên không có nhiều thời gian đầu tư cho hoạt động dân cử. Chuyên viên giúp việc thiếu, trình độ năng lực chưa cao nên công tác thẩm tra có lúc bị động và chưa đạt yêu cầu.
Khắc phục tình trạng này, việc nâng cao chất lượng hoạt động của các ban HĐND, đặc biệt là Ban Kinh tế - Ngân sách có ý nghĩa hết sức quan trọng. Báo cáo thẩm tra của Ban có ý nghĩa định hướng cho các đại biểu khi tham gia thảo luận và quyết định về ngân sách. Trong nhiều năm qua, Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh đã trực tiếp tham gia ngay từ đầu trong quá trình xây dựng ngân sách, do vậy đã nắm được toàn bộ nội dung, tình hình tài chính – ngân sách địa phương. Nhiều ý kiến của Ban trong quá trình xây dựng, thẩm định ngân sách, trong quá trình thẩm tra đã được các cơ quan chuyên môn liên quan tiếp thu, sửa đổi để hoàn thiện trước khi trình HĐND xem xét, quyết định. Bên cạnh đó, báo cáo kết quả kiểm toán của cơ quan Kiểm toán nhà nước cũng giúp HĐND tỉnh có thêm thông tin hữu ích trong việc xem xét, quyết định dự toán, phân bổ và phê chuẩn quyết toán ngân sách địa phương. Vì vậy, HĐND tỉnh đã ký kết Quy chế phối hợp công tác với Kiểm toán nhà nước khu vực VIII. Báo cáo quyết toán ngân sách địa phương của cơ quan kiểm toán đã cung cấp nhiều thông tin có giá trị cho HĐND tỉnh trong phê chuẩn quyết toán ngân sách.
Bảo đảm thực hiện các kiến nghị sau giám sát
Thực tế cho thấy, để công tác giám sát đạt hiệu quả thì một trong những vấn đề quan trọng là phải theo dõi, đôn đốc để bảo đảm những kiến nghị sau giám sát được thực hiện. Hiệu quả giám sát của HĐND tỉnh đối với các vấn đề về ngân sách, đầu tư xây dựng cơ bản đã được nâng lên một bước nhưng mới đáp ứng ở mức tương đối. Trong một số trường hợp, cơ quan chịu sự giám sát chưa nghiêm túc xem xét, giải quyết kiến nghị và trả lời cơ quan giám sát. Trong nhiều năm, Ban Kinh tế - Ngân sách liên tục kiến nghị UBND tỉnh; HĐND tỉnh cũng đã thông qua Nghị quyết về nhiệm vụ đầu tư phát triển hàng năm: “Tổ chức đánh giá năng lực các đơn vị tư vấn, chủ nhiệm lập hồ sơ dự án trên cơ sở chất lượng tư vấn của từng dự án theo định kỳ hàng tháng, hàng quý và công bố việc đánh giá này trên cổng thông tin của tỉnh; kiên quyết áp dụng các biện pháp chế tài cụ thể đối với các đơn vị chưa thực hiện đúng tiến độ hợp đồng”. Tuy nhiên, kiến nghị này đến nay vẫn chưa được thực hiện.
Mặt khác, cơ quan giám sát cũng chưa chú trọng theo dõi, đôn đốc đến cùng việc tiếp thu, giải quyết các kiến nghị để đánh giá đúng kết quả, hiệu lực giám sát. Luật đã quy định rõ những quyền hạn HĐND có thể thực hiện căn cứ vào kết quả giám sát, nhưng thực tế hoạt động của cơ quan dân cử các cấp cho thấy, chưa có cơ quan dân cử nào thực hiện quyền miễn nhiệm, bãi nhiệm căn cứ vào kết quả giám sát. Việc ra nghị quyết về việc trả lời chất vấn và trách nhiệm của người bị chất vấn mới bước đầu được thực hiện nhưng cũng chưa thật sự mạnh dạn.
Để giải quyết vấn đề này, cần có một cơ chế về việc xem xét, giải quyết kiến nghị sau giám sát, HĐND cũng cần dành thời gian, công sức thỏa đáng cho việc đôn đốc, theo dõi thực hiện các kiến nghị. Trên cơ sở kết quả giám sát, tại kỳ họp chuyên đề, HĐND tỉnh Khánh Hòa đã thông qua nghị quyết về Quy chế tiếp nhận, trả lời ý kiến, kiến nghị của cử tri và thực hiện kiến nghị của Thường trực, các ban HĐND. Qua gần 1 năm thực hiện đã thu được những kết quả bước đầu. Đối với lĩnh vực ngân sách, UBND tỉnh và các cơ quan chuyên môn đã tuân thủ đúng các quy định của Luật ngân sách và chủ trương của HĐND. Những vấn đề phát sinh, UBND tỉnh đều xin ý kiến Thường trực HĐND trước khi thực hiện.
