- Cương lĩnh năm 1991 của Đảng đã xác định xây dựng một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân. Đây có phải là vấn đề mới trong Cương lĩnh năm 1991 không, thưa Nguyên chủ nhiệm?
- Không phải đến Cương lĩnh năm 1991 chúng ta mới đặt vấn đề xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân, mà tư tưởng này đã được hình thành và xuyên suốt quá trình đấu tranh cách mạng của đất nước. Tuy nhiên, nội hàm của khái niệm Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân là như thế nào thì lúc đó cũng chưa phải là đã làm rõ được ngay. Chúng ta cũng mới chỉ dừng lại ở nguyên tắc chung là mọi quyền lực của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đều thuộc về nhân dân, của nhân dân và vì nhân dân. Kể từ khi có Cương lĩnh 1991 thì Đảng và Nhà nước phải từng bước nghiên cứu, bổ sung và hoàn thiện nội hàm của khái niệm Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân. Đặc biệt là khi xây dựng Hiến pháp năm 1992 thì chúng ta đã từng bước cụ thể hóa các nội dung của khái niệm Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân. Cụ thể, về chế độ chính trị, Hiến pháp khẳng định, nước ta tiếp tục đi lên chủ nghĩa xã hội, xây dựng một đất nước dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Về quyền và nghĩa vụ cơ bản của con người, Hiến pháp nhấn mạnh các khía cạnh phát huy quyền cơ bản của con người, coi đó là yếu tố cốt lõi của việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Con người có quyền được sống trong dân chủ, trong tự do và hạnh phúc. Tên nước của chúng ta là Việt Nam dân chủ cộng hòa, độc lập, tự do, hạnh phúc, đến nay là Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, độc lập, tự do, hạnh phúc, dù đường đi như thế nào nhưng đích cuối cùng vẫn là độc lập cho đất nước, tự do và hạnh phúc cho nhân dân.
- Trên cơ sở của Cương lĩnh 1991, Hiến pháp năm 1992 khẳng định QH là cơ quan quyền lực Nhà nước tối cao. Sau gần 20 năm, Nguyên chủ nhiệm cảm nhận như thế nào về vai trò của QH?
- Hiến pháp năm 1959 đã khẳng định QH là cơ quan quyền lực Nhà nước tối cao. Tuy nhiên, nhận thức QH là cơ quan quyền lực Nhà nước tối cao của một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là như thế nào thì phải dần dần, hoàn thiện từng bước. Thực tế, kể cả khi đã có Hiến pháp năm 1992, có Luật Tổ chức QH, thì QH cũng phải từng bước hiện thực hóa vai trò là cơ quan quyền lực Nhà nước tối cao chứ không phải ngay lập tức QH đã thực thi được các quyền Hiến định. Để có một QH thực sự là cơ quan quyền lực Nhà nước tối cao như hiện nay không đơn giản, có khi chỉ từ một sự kiện rất nhỏ...
- Theo Nguyên chủ nhiệm, đó là sự kiện nào?
- Trước khi tiến hành công cuộc đổi mới, một số vấn đề trình QH xem xét, quyết định còn mang tính hình thức. Cũng có nhiều vấn đề QH quyết thực như vấn đề thay đổi quốc ca; vấn đề giá, lương, tiền những năm giữa thập niên 1980. Nhưng kể từ khi tiến hành công cuộc đổi mới đã đánh dấu thời kỳ chuyển biến mạnh mẽ của QH trong việc phát huy vai trò, vị thế và quyền lực thực sự của cơ quan quyền lực Nhà nước tối cao. Có nhiều sự kiện đánh dấu bước tiến của QH trong việc hiện thực hóa quyền lực của mình, điển hình là tháng 6.1988, QH tiến hành bầu Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng. Đối với nhân sự cấp cao thường giới thiệu một ứng cử viên. Nhưng khi thăm dò ý kiến các Đoàn ĐBQH thì có đến 3 ứng cử viên được đề cử. Lần đầu tiên trong công tác nhân sự cấp cao có một tình huống như thế. Cuối cùng, hai ứng cử viên đã được đưa ra để QH lựa chọn. Đó là cuộc bầu cử lịch sử, phản ánh tâm tư, nguyện vọng của nhân dân thông qua QH, các ĐBQH và có ý nghĩa chính trị quan trọng, cho thấy một không khí dân chủ thực sự trong đời sống chính trị của nước ta. Dư luận thế giới lúc đó đã đánh giá, đổi mới ở Việt Nam là sự đổi mới có chiều sâu, đổi mới đi vào bản chất.
Sự kiện thứ hai là chúng ta đã thay đổi phương thức biểu quyết giơ tay của các ĐBQH bằng hệ thống biểu quyết điện tử vào năm 1988. Đây không chỉ là một công cụ kỹ thuật mà còn có ý nghĩa lớn về chính trị, bảo đảm sự dân chủ trong các quyết đáp của QH.
Năm 1994, QH có một sự kiện hết sức quan trọng nữa là lần đầu tiên truyền hình trực tiếp Phiên chất vấn và trả lời chất vấn tại Kỳ họp của QH. Sự kiện này không chỉ đánh dấu sự thay đổi về phương thức tiến hành chất vấn và trả lời chất vấn của QH mà còn cho thấy sự thay đổi về chất trong phương thức hoạt động và thực thi quyền lực nhà nước của QH.
Rõ ràng, Cương lĩnh năm 1991 và Hiến pháp năm 1992 đã đặt nền móng vững chắc cho việc thực thi quyền lực của QH. Đến thời điểm này nhìn lại, QH đã tiến những bước quá dài trong việc thực thi quyền lực và trách nhiệm của Cơ quan quyền lực Nhà nước tối cao của một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân. QH đã xác lập và từng bước hoàn thiện một hệ thống pháp luật làm nền tảng cho việc xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Gần 20 năm qua, nội hàm ý nghĩa của những khái niệm rất lớn như Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân là gì? QH là cơ quan quyền lực Nhà nước tối cao của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, của dân, do dân và vì dân là gì?... - đã ngày càng được Đảng, QH làm sáng tỏ, làm cho nhân dân ngày càng tin tưởng vào sự nghiệp đổi mới, vào thành quả cách mạng và đích đến là một đất nước dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, ai cũng được hưởng tự do và hạnh phúc. Tất nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện vì cuộc sống luôn vận động, đòi hỏi QH phải sáng tạo không ngừng trong việc thực thi quyền lực hiến định của mình.
- Thế và lực của đất nước ở thời điểm hiện nay, khi chúng ta đặt vấn đề nghiên cứu bổ sung Cương lĩnh năm 1991 đã khác rất nhiều với thời điểm Đảng ta xây dựng Cương lĩnh năm 1991. Nguyên chủ nhiệm suy nghĩ như thế nào về việc bổ sung Cương lĩnh lần này?
- Ngay tại Đại hội VI đã có một phương châm rất sâu sắc là đổi mới trước hết phải bắt nguồn từ tư duy, từ lý luận và nhận thức. Hiện nay, chúng ta cũng đang tiến hành tổng kết các vấn đề lý luận và thực tiễn trong việc thực hiện Cương lĩnh để định ra một đường lối thật vững chắc và sáng tỏ cho đất nước trong giai đoạn mới. Khi Liên Xô đổ vỡ, hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Đông âu sụp đổ, Đảng ta đã sáng suốt nhìn nhận ra những khiếm khuyết của mô hình tổ chức xã hội chủ nghĩa của các nước này, nghiên cứu, vận dụng linh hoạt chủ nghĩa xã hội vào điều kiện cụ thể của nước ta và kiên trì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Cần tổng kết cả những mầm mống, nguy cơ đối với việc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta để có thể chủ động phòng, ngừa. Cần đề cao hơn nữa tinh thần phê bình và tự phê bình trong nội bộ Đảng và trong toàn xã hội. Tuyệt đối chống tư tưởng chủ quan và thỏa mãn với những thành tựu đã đạt được.
Một vấn đề cần hết sức lưu ý nữa là, Cương lĩnh của Đảng không phải tự nhiên mà vào được đời sống của nhân dân. Cương lĩnh của Đảng là đường hướng phát triển của đất nước, của nhân dân, là quyền lợi thiết thực của mỗi người dân. Cương lĩnh của Đảng thực sự là tư tưởng, là mong muốn, là khát vọng của toàn thể nhân dân được gửi gắm qua những con người ưu tú nhất của Đảng. Khi tư tưởng, tinh thần và khát vọng của một bộ phận trong xã hội hòa làm một với tư tưởng, tinh thần và khát vọng của toàn thể nhân dân thì đó là động lực thúc đẩy đất nước phát triển mạnh mẽ. Và QH – với vị thế là cơ quan đại diện cao nhất của nhân dân cả nước cần làm tốt việc phản ánh tâm tư, nguyện vọng, mong muốn của toàn thể nhân dân đến Đảng; là cầu nối để tư tưởng, chủ trương của Đảng ăn khớp nhuần nhuyễn với tâm tư, nguyện vọng và mong muốn của nhân dân.
Xin cám ơn Nguyên chủ nhiệm!
